Gemeente vraagt oprichting saneringsfonds en structurele ondersteuning op maat om uit impasse te geraken

De gemeente vraagt oplossingen na de recente ontwikkelingen in het PFAS-dossier. Recent kregen duizenden inwoners van Zwijndrecht te horen dat hun perceel door 3M gesaneerd moet worden. Het chemiebedrijf moet de komende maanden een plan van aanpak uitwerken.

Ongeveer gelijktijdig besliste de Raad van State dat de Oosterweelwerken niet kunnen doorgaan zonder bodemsaneringsproject. Grondverzet is verboden, tenzij om grond af te voeren naar een vergunde stortplaats of een tijdelijke opslagplaats (TOP). Aanvullingen moeten gebeuren met zuivere grond (minder dan 3 µg/kg PFOS). De Raad van State stelt immers dat de grondwatersituatie mogelijks verslechtert wanneer verontreinigde grond bovenop verontreinigde grond wordt gelegd. Dat zou in strijd zijn met het standstill-principe.

Bouw- en inrichtingswerken: stilstand dreigt, met verregaande gevolgen

Het vonnis van de Raad van State zet de problematiek van bouw- en inrichtingswerken in verontreinigde bodem op scherp, ook voor gemeentelijke en particuliere bouwwerken waarbij grond verplaatst moet worden.

Nu de eerste fase van het Beschrijvend Bodemonderzoek 3M een groot deel van de gemeente formeel heeft aanduid als pfos-verdacht (meer dan 3 µg/kg) en te saneren (meer dan 3,8 µg/kg voor wonen met tuin), dreigt stilstand met vergaande gevolgen.

Vraag naar handelingskader

Een uitweg uit deze impasse is er nog niet. Het gemeentebestuur van Zwijndrecht heeft aan de OVAM gevraagd om op basis van het vonnis en de geldende grondverzetsregeling een handelingskader te bezorgen waarmee particulieren en de gemeente aan de slag kunnen. De OVAM neemt voorlopig geen standpunt in, en overlegt met het kabinet Omgeving.

“We moeten concluderen dat de wetgeving niet dienend is voor de situatie waarmee we geconfronteerd worden, tenzij daar financiële middelen tegenover staan. De sanering van alle getroffen percelen in onze gemeente door 3M zal tijd vragen, maar we kunnen niet van onze inwoners verwachten dat ze hun bouw- en inrichtingsplannen opbergen tot na de sanering. Tegelijk zou het onredelijk zijn om de lasten van de verontreiniging bij de getroffenen te leggen wanneer ze werken vandaag wensen uit te voeren. We denken dan in de eerste plaats aan de opmaak van technische verslagen, grondwaterzuivering bij bemaling en het afvoeren van verontreinigde grond.”

Drie voorwaarden

Het gemeentebestuur ziet drie voorwaarden om uit de impasse te geraken:

  • 3M zal met een oplossing over de brug moeten komen om verontreinigde grond te aanvaarden. Dat kan op vergunde stortplaatsen voor niet-saneerbare gronden, en op tijdelijke opslagplaatsen (zogenaamde TOP’s) voor gronden die nog als bouwstof hergebruikt kunnen worden.
  • 3M zal op zeer korte termijn waterzuiveringsinstallaties moeten aanbieden die kunnen worden ingezet bij bemaling. Door de verstrengde lozingsnormen voor korteketen-pfas (die nog steeds door 3M worden geproduceerd) komen steeds meer bouwwerken in het gedrang.
  • Inrichtingswerken moeten bijdragen aan een definitieve gewenste toestand. Naast de totaalsanering van Zwijndrecht, die tijd zal vragen, kan daarom best ook gekeken worden naar ad hoc saneringen op perceelniveau, ook buiten de zone die nu als prioritair is aangeduid. Wanneer zich kansen aandienen, dan moeten die gegrepen worden. De oprichting van een saneringsfonds waaruit getroffenen kunnen putten, is daarvoor een vereiste.

Het bestuur heeft deze eisen op tafel gelegd tijdens het PFOS-actorenoverleg van 28 april, waaraan ook 3M deelnam.

Sanering van woningen met tuin

De voorwaardelijke goedkeuring van het beschrijvend bodemonderzoek Fase 1 is vertrouwenwekkend. Dit onderzoek stelt de aard en de omvang van de verontreiniging vast en duidt de saneringsplichtige aan. Er zijn nu garanties dat vrij en onbeperkt gebruik van het gemeentelijk grondgebied in de toekomst terug mogelijk zal zijn, zonder dat de saneringsplicht bij particulieren en overheden komt te liggen.

Hoe de tuinen zullen gesaneerd worden, is nog niet duidelijk. 3M moet een plan van aanpak voorstellen. Het gemeentebestuur dringt erop aan dat maximaal rekening wordt gehouden met de wensen en plannen van de individuele getroffenen:

  • De fasering moet maximaal afgestemd worden op individuele bekommernissen. De gemeente stuurt aan op een saneringsfonds dat eigenaars kunnen aanspreken wanneer ze er klaar voor zijn.
  • De gemeente vraagt van 3M een draaiboek waarin de restauratie van tuinen en het behoud van waardevol groen worden meegenomen. Eigenaars mogen in geen geval waardeverlies lijden ten gevolge van de sanering.

“Wij kunnen niet toestaan dat wijzelf en onze inwoners gegijzeld worden door een situatie veroorzaakt door een derde partij. Dit is de erfenis van jarenlange onzorgvuldigheid door een chemiereus. Het wordt nu echt wel tijd dat de 3M de impact daarvan inziet en met oplossingen voor de dag komt. Een saneringsfonds en structurele ondersteuning voor onze inwoners is het minste dat we kunnen verwachten.”

Meer info over de PFAS-vervuiling

Gepubliceerd op vrijdag 6 mei 2022 12.43 u.